شناخت کامل از کوکائین ، تأثیرات و راه‌های مصرف

کوکائین، یک محرک قوی سیستم عصبی مرکزی (CNS)، با جلوگیری از بازجذب دوپامین، سرخوشی شدید و کاذب ایجاد می‌کند. این ماده که به اشکال پودری (استنشاق) و کراک (تدخین) مصرف می‌شود، به دلیل نیمه‌عمر بسیار کوتاه (تنها ۲۰ دقیقه تا یک ساعت)، مصرف‌کننده را به سرعت دچار “سقوط” شدید و ولع جنون‌آمیز برای مصرف مجدد می‌کند.

خطرات کوکائین شامل حملات قلبی، سکته مغزی، آسیب‌های شدید ریوی و بینی، و روان‌پریشی (پارانویا و توهم) است. وابستگی به آن در درجه اول روانی و بسیار نیرومند است، و ترک آن مستلزم کمک حرفه‌ای و درمان‌های رفتاری مانند CBT و گروه‌های حمایتی است. این ماده یک تهدید جدی برای سلامت جسم و روان محسوب می‌شود.

 کوکائین چیست؟

کوکائین یک آلکالوئید محرک قوی سیستم عصبی مرکزی است که از برگ‌های گیاه کوکا استخراج می‌گردد. این ماده، دومین داروی غیر قانونی پر مصرف پس از ماری جوآنا در جهان به شمار می‌رود. کوکائین در اصل به عنوان یک بی‌حس کننده موضعی محدود (مانند جراحی‌های ENT) استفاده می‌شد اما به دلیل وابستگی روان شناختی بسیار بالا و اعتیاد آوری شدید، اکنون در طبقه بندی‌های سخت گیرانه قانونی قرار دارد. اثرات کوتاه‌مدت آن شامل سرخوشی، انرژی کاذب و کاهش نیاز به خواب است، اما پس از یک نیمه‌عمر بسیار کوتاه (حدود یک ساعت)، فرد دچار افت شدید خلق و ولع مجدد می‌گردد.

انواع اشکال

کوکائین در شکل‌های متعددی در بازار سیاه عرضه می‌شود که هر یک ویژگی‌ها و خطرات متفاوتی دارند. متداول ترین شکل، پودر سفید رنگ است که بیشتر به صورت استنشاقی استفاده می‌شود و عوارض جدی بر سپتوم بینی دارد. شکل دیگر، کراک کوکائین نام دارد که با ترکیب کوکائین با جوش شیرین به دست آمده و به صورت دود کردنی مصرف می‌شود؛ کراک دارای اثری سریع‌تر و به مراتب کوتاه‌تر از پودر است، که آن را به شکل خطرناک‌تری تبدیل می‌کند. خمیر کوکا، شکل اولیه فرآوری شده است. متاسفانه، کوکائین‌های تقلبی و مخلوط شده (مانند کوکائین صورتی 2C−B2C-B2C−B) نیز ریسک مسمومیت را به شدت افزایش می‌دهند.

نوع کوکائین	ترکیب و ظاهر	روش‌های اصلی مصرف
پودر کوکائین	کوکائین هیدروکلراید. پودر سفید و کریستالی	استنشاق (Snorting)
کراک کوکائین	فرم “فری بیس”؛ مخلوط کوکائین با جوش شیرین. سنگ یا کریستال سخت	تدخین و دود کردن
خمیر کوکا	محصول اولیه فرآوری؛ حاوی ناخالصی‌های شیمیایی	تدخین یا خوراکی
کوکائین تزریقی	پودر کوکائین حل شده در آب	تزریق وریدی (IV)
کوکائین‌های تقلبی	مخلوط با مواد دیگر (مانند متامفتامین یا 2C−B2C-B2C−B)	استنشاقی یا خوراکی

مکانیسم اثر کوکائین

تأثیرات روان گردان و اعتیادآور کوکائین مستقیماً به عملکرد آن در مغز وابسته است. این ماده به عنوان یک مهار کننده قوی باز جذب عمل می‌کند و به صورت ویژه، مانع از جذب مجدد دوپامین در شکاف سیناپسی می‌شود. این انباشت دوپامین، که مرکز لذت و پاداش مغز را به شدت تحریک می‌کند، عامل اصلی سرخوشی شدید و انرژی انفجاری است. همچنین کوکائین بر باز جذب نوراپی نفرین و سروتونین نیز تأثیر می‌گذارد. متاسفانه، این اختلال در تعادل شیمیایی مغز پس از پایان و ترک اعتیاد، فرد را به شدت خسته، افسرده و با ولع شدید برای تکرار این تحریکات مواجه می‌سازد.

علائم وابستگی

• ولع شدید و مداوم برای مصرف کوکائین
• ناتوانی در کنترل مقدار یا دفعات مصرف
• افت شدید خلق، بی حوصلگی و تحریک پذیری بدون مصرف
• کاهش تمرکز، اختلال خواب و خستگی مزمن
• اضطراب، پارانویا و افکار بدبینانه
• کناره گیری از روابط خانوادگی و اجتماعی
• رفتار های پر خطر و تصمیم گیری های تکانشی
• افزایش تحمل و نیاز به دوز بالاتر برای اثر مشابه

روش‌های مصرف کوکائین

کوکائین به روش های مختلفی مصرف می‌شود که هر کدام سرعت جذب، شدت اثر و میزان خطر متفاوتی دارند. رایج ترین شکل مصرف، استنشاق از راه بینی است، اما برخی مصرف کنندگان برای رسیدن به اثر سریع تر به تزریق وریدی یا دود کردن کراک روی می آورند. هر چه سرعت رسیدن ماده به مغز بیشتر باشد، احتمال وابستگی روان شناختی و اوردوز نیز افزایش می‌یابد. شناخت روش های مصرف، نقش مهمی در درک تفاوت عوارض جسمی و روانی کوکائین و ارزیابی میزان خطر آن دارد.

استنشاق کوکائین

استنشاق کوکائین یکی از شایع ترین روش های مصرف است که در آن پودر کوکائین از طریق مخاط بینی جذب جریان خون می‌شود. اثرات این روش معمولا طی چند دقیقه آغاز می‌گردد و نسبت به تزریق، شدت کمتری دارد، اما مصرف مکرر آن به آسیب جدی تیغه بینی، خون ریزی مزمن و کاهش حس بویایی منجر می‌شود. به دلیل نیمه عمر کوتاه کوکائین، فرد برای حفظ سرخوشی ناچار به تکرار مصرف است که خطر وابستگی روان شناختی را افزایش می‌دهد.

تزریق وریدی

تزریق وریدی کوکائین خطرناک ترین روش مصرف این ماده محسوب می‌شود، زیرا ماده مستقیما وارد جریان خون شده و در چند ثانیه به مغز می‌رسد. این سرعت بالا، اوج سرخوشی شدید اما کوتاه مدتی ایجاد می‌کند که احتمال اوردوز، ایست قلبی و تشنج را به شدت افزایش می‌دهد. علاوه بر خطرات مستقیم، تزریق مشترک سرنگ ریسک انتقال بیماری های خونی مانند هپاتیت و HIV را بالا می‌برد. این روش بیشترین ارتباط را با وابستگی شدید و مرگ ناگهانی دارد.

تدخین و دود کردن کراک

در روش تدخین، کراک کوکائین حرارت داده شده و بخار آن استنشاق می‌شود. اثرات این شکل مصرف بسیار سریع و معمولا در کمتر از یک دقیقه ظاهر می‌شود، اما دوام آن کوتاه است. همین الگوی اثر سریع و افت ناگهانی، مصرف کننده را وارد چرخه مصرف مکرر می‌کند. دود کردن کراک آسیب مستقیم به ریه، افزایش فشار خون و خطر سکته قلبی را به همراه دارد و از نظر روانی با اضطراب شدید، پارانویا و وابستگی روان شناختی بسیار بالا همراه است.

عوارض و خطرات کوکائین

کوکائین از آن دسته مواد محرکی است که خطرات آن بسیار فراتر از احساس سرخوشی کوتاه مدت آن قرار دارد. این ماده با افزایش شدید ضربان قلب و فشار خون، خطر حمله قلبی و سکته مغزی را حتی در افراد جوان و بدون سابقه بیماری بالا می‌برد. مصرف استنشاقی باعث تخریب مخاط بینی و سوراخ شدن تیغه بینی می‌شود و در شکل دود کردنی، آسیب مستقیم به ریه و بروز پنوموتوراکس را به همراه دارد. از نظر روانی، کوکائین می‌تواند موجب اضطراب شدید، پارانویا، توهم و روان پریشی شود. مصرف مکرر آن به وابستگی روان شناختی شدید، افت خلق، افسردگی و رفتار های پر خطر منجر می‌شود و در مواردی، مرگ ناگهانی گزارش شده است.

نوع خطر	نکته
قلبی عروقی	افزایش شدید ضربان قلب و فشار خون، خطر حمله قلبی، سکته مغزی و اختلال ریتم قلب
مغز و روان	اضطراب، پارانویا، توهم، روان پریشی و افزایش خطر افسردگی پس از مصرف
وابستگی	وابستگی روان شناختی بسیار بالا به دلیل تحریک مستقیم سیستم پاداش مغز
تنفسی	آسیب به ریه در مصرف دود کردنی، تنگی نفس و خطر پنوموتوراکس
بینی و سینوس	تخریب مخاط بینی، خون ریزی مزمن و سوراخ شدن تیغه بینی در مصرف استنشاقی
اوردوز	تشنج، افزایش دمای بدن، کما و مرگ ناگهانی، به ویژه در مصرف همزمان با الکل
عفونت ها	انتقال HIV و هپاتیت در تزریق وریدی مشترک
بارداری	افزایش خطر زایمان زودرس و آسیب به رشد جنین

Cocaine use is a significant risk factor for myocardial infarction (heart attack) and stroke, often related to the severe vasoconstriction and increase in oxygen demand it causes in the heart muscle.
مصرف کوکائین یک عامل خطر مهم برای انفارکتوس میوکارد (حمله قلبی) و سکته مغزی است که اغلب به دلیل انقباض شدید عروق و افزایش تقاضای اکسیژن در عضله قلب رخ می‌دهد.
منبع: ahajournals

ترک کوکائین و راهکارهای درمانی

ترک کوکائین برخلاف بسیاری از مواد، بیشتر یک چالش روان شناختی است تا جسمی. با قطع مصرف، علائمی مانند افت شدید خلق، بی انگیزگی، خواب آلودگی و ولع مصرف ظاهر می‌شود که می‌تواند فرد را به بازگشت دوباره سوق دهد. به همین دلیل، درمان موفق بر پایه مداخلات روان درمانی شکل می‌گیرد. درمان شناختی رفتاری به فرد کمک می‌کند الگو های فکری و محرک های مصرف را بشناسد و کنترل کند. در کنار آن، حمایت خانواده و گروه های خودیاری مانند NA نقش مهمی در پیشگیری از عود دارند. تاکنون داروی اختصاصی قطعی برای ترک کوکائین تأیید نشده است.

سوالات رایج درباره کوکائین

منابع:
nida
euda.europa
ccohs